Khi xã niêm yết dự thảo quy hoạch có cánh đồng nhà mình, bạn có quyền xem, hỏi và gửi ý kiến bằng văn bản trong thời gian lấy ý kiến. Góp ý có giá trị nhất khi nó gắn với một thửa ruộng cụ thể, nêu một vấn đề cụ thể và đề xuất một hướng xử lý cụ thể.
Luật Quy hoạch 2017 và Luật Đất đai 2024 đều yêu cầu lấy ý kiến cộng đồng khi lập, điều chỉnh quy hoạch. Nhưng ở nhiều nơi, bảng niêm yết treo ở trụ sở xã vài tuần rồi gỡ, rất ít người đọc, và ý kiến gửi về thường chung chung. Bài viết hướng dẫn người có ruộng đọc bản niêm yết, viết một góp ý có trọng lượng, và theo dõi xem ý kiến đó được tiếp thu ra sao.
Vì sao người có ruộng nên góp ý
Quy hoạch được lập bởi cơ quan chuyên môn và đơn vị tư vấn, những người làm việc trên bản đồ và số liệu. Họ không đứng trên bờ ruộng của bạn, không biết con mương nào mùa mưa ngập, đoạn đường nội đồng nào xe máy cày không qua được, thửa ruộng nào có giếng tưới riêng. Ý kiến của người canh tác cung cấp đúng những thông tin mà bản vẽ thiếu.
Góp ý cũng là cách bảo vệ quyền lợi một cách hợp pháp và sớm nhất. Một khi quy hoạch đã được phê duyệt, việc điều chỉnh cần căn cứ và trình tự riêng, tốn thời gian hơn nhiều. Trong giai đoạn lấy ý kiến, cơ quan lập quy hoạch có nghĩa vụ tổng hợp, giải trình, và những ý kiến hợp lý có cơ hội được đưa vào ngay bản trình duyệt.
Cuối cùng, góp ý để lại dấu vết. Nếu sau này có tranh chấp hay kiến nghị, việc bạn đã nêu vấn đề từ giai đoạn lấy ý kiến, có văn bản và ngày gửi, là một phần của câu chuyện mà cơ quan giải quyết sẽ xem xét.
Những đợt lấy ý kiến người có ruộng có thể gặp
Không phải quy hoạch nào cũng được niêm yết ở trụ sở xã theo cùng một cách. Quy hoạch tỉnh là văn bản lớn, thường lấy ý kiến qua cổng thông tin của tỉnh, hội nghị và các cơ quan, tổ chức; người dân vẫn có thể góp ý nhưng phạm vi rất rộng, khó nhìn ra cánh đồng của mình. Quy hoạch chung của xã, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ở cấp gần nhất thì sát với thửa ruộng hơn, thường được niêm yết tại trụ sở Uỷ ban nhân dân cấp xã, nhà văn hoá thôn, có khi kèm họp dân.
Sau khi chính quyền địa phương còn hai cấp từ ngày 01/7/2025, nhiều xã mới hình thành từ việc hợp nhất các xã cũ, và quy hoạch của xã mới đang được lập hoặc rà soát lại. Đây là giai đoạn có nhiều đợt lấy ý kiến hơn bình thường, và cũng là giai đoạn ý kiến của người dân có cơ hội ảnh hưởng tới cách cánh đồng được tổ chức trong nhiều năm tới.
Để không bỏ lỡ, nên chú ý loa phát thanh của thôn, bảng tin ở trụ sở xã, nhóm tin nhắn của thôn nếu có, và hỏi trưởng thôn khi nghe nói xã đang lập quy hoạch. Người ở xa nên nhờ một người thân ở quê báo tin mỗi khi có thông báo niêm yết.
Đọc gì trong bản niêm yết
Bản niêm yết thường gồm bản đồ, thuyết minh tóm tắt và thông báo về thời gian, cách thức góp ý. Những phần dưới đây là thứ người có ruộng cần đọc kỹ:
- Thông báo lấy ý kiến: tên dự thảo quy hoạch, thời gian niêm yết, hạn gửi ý kiến, nơi nhận, hình thức nhận như phiếu, đơn, họp dân.
- Bản đồ dự thảo: tìm vị trí cánh đồng, so với bản đồ quy hoạch hiện hành để thấy chỗ nào thay đổi.
- Phần thuyết minh về đất nông nghiệp: vùng lúa giữ lại, vùng chuyển sang mục đích khác, diện tích chuyển.
- Danh mục công trình, dự án dự kiến: đường, kênh, khu dân cư, cụm công nghiệp nằm ở đâu, diện tích bao nhiêu.
- Hạ tầng nội đồng: đường, kênh mương có được giữ, mở rộng hay bỏ không.
Chụp ảnh toàn bộ bản niêm yết, kể cả trang thông báo có hạn góp ý. Nếu bản đồ khó đọc, hỏi cán bộ phụ trách hoặc đề nghị được xem bản lớn hơn. Ở nhiều tỉnh, dự thảo còn được đăng trên cổng thông tin để người ở xa cũng góp ý được.
Viết một góp ý có trọng lượng
Một góp ý tốt không cần dài. Nó cần rõ ai, thửa nào, vấn đề gì, đề xuất gì. Trình tự sau giúp bạn viết trong một buổi tối:
- Ghi họ tên, nơi cư trú, cách liên hệ, và tư cách góp ý: chủ sử dụng thửa ruộng tờ số, thửa số, diện tích, loại đất trên giấy chứng nhận.
- Nêu điều bạn thấy trong dự thảo liên quan đến thửa ruộng hoặc cánh đồng, càng cụ thể càng tốt, ví dụ tuyến kênh dự kiến cắt chéo qua thửa ruộng, làm phần còn lại thành mảnh nhỏ khó canh tác.
- Giải thích ảnh hưởng thực tế: mất đường nước, chia cắt thửa, ngập úng, mất lối vào cho máy gặt.
- Đưa ra đề xuất khả thi, chẳng hạn dịch tuyến theo bờ ranh sẵn có, giữ lại đường nội đồng, hoặc xem xét lại phạm vi khoanh vùng.
- Ký tên, ghi ngày, nộp đúng nơi nhận trong thời hạn, đề nghị giấy biên nhận hoặc tự chụp lại bản đã nộp kèm dấu nhận.
Tránh những câu chung chung như "không đồng ý quy hoạch" mà không nêu lý do. Cơ quan lập quy hoạch không thể tiếp thu một ý kiến mà họ không biết phải sửa gì.
Góp ý chung chung và góp ý cụ thể
Bảng dưới so sánh cách viết của cùng một mối lo. Cột bên phải là kiểu ý kiến có khả năng được giải trình nghiêm túc:
| Kiểu chung chung | Kiểu cụ thể |
|---|---|
| Không đồng ý làm đường qua cánh đồng | Tuyến đường dự kiến cắt chéo thửa tờ số, thửa số, để lại hai mảnh hình tam giác khó cày cấy; đề nghị xem xét dịch tuyến theo bờ thửa phía bắc |
| Quy hoạch không hợp lý | Dự thảo bỏ kênh tưới nội đồng phía nam cánh đồng, trong khi đó là nguồn nước chính của khoảng hai chục hộ; đề nghị giữ kênh hoặc bố trí nguồn thay thế |
| Đề nghị cho dân lên thổ cư | Thửa ruộng giáp khu dân cư hiện có, đã có đường bê tông và điện; đề nghị xem xét đưa vào vùng đất ở nông thôn mở rộng của xã |
| Bồi thường phải thoả đáng | Đề nghị công bố sớm tiến độ dự kiến để các hộ chủ động mùa vụ, tránh gieo cấy rồi bị thu hồi giữa vụ |
Mỗi ý kiến cụ thể vẫn có thể không được chấp nhận, nhưng cơ quan lập quy hoạch phải giải trình lý do. Ý kiến chung chung thường chỉ được ghi nhận chung chung.
Góp ý theo nhóm hộ cùng cánh đồng
Một ý kiến chung có sức nặng hơn nhiều ý kiến lẻ. Khi nhiều hộ cùng bị ảnh hưởng bởi một tuyến kênh hay một khoanh vùng, một văn bản chung liệt kê từng thửa, từng hộ ký tên cho thấy quy mô của vấn đề.
Chọn người đại diện hiểu chuyện. Người đại diện nên là người nắm rõ cánh đồng, viết được văn bản rõ ràng và giữ được thái độ ôn hoà khi làm việc với cán bộ.
Đừng gộp các vấn đề khác nhau. Một văn bản nên tập trung vào một hai vấn đề chung. Những mối lo riêng của từng hộ nên gửi thành góp ý riêng để không làm loãng ý kiến chính.
Tôn trọng các ý kiến khác. Trong cùng cánh đồng, có hộ mong được chuyển lên đất ở, có hộ muốn giữ ruộng. Văn bản chung chỉ nên nêu những điểm mọi người ký tên đều đồng ý.
Những việc góp ý quy hoạch không giải quyết được
Tranh chấp ranh giới với hàng xóm. Lấy ý kiến quy hoạch không phải nơi phân xử bờ thửa lấn sang ruộng ai. Tranh chấp đất đai có đường giải quyết riêng, bắt đầu bằng hoà giải ở Uỷ ban nhân dân cấp xã.
Mức bồi thường khi thu hồi. Quy hoạch không quyết định giá bồi thường. Khi có dự án thu hồi cụ thể, phương án bồi thường được niêm yết để lấy ý kiến riêng; góp ý về tiền bồi thường nên gửi vào đúng đợt đó.
Sai sót trên giấy chứng nhận. Nếu sổ ghi sai diện tích, loại đất hay tên người, cần làm thủ tục đính chính tại văn phòng đăng ký đất đai, không phải góp ý vào quy hoạch.
Hồ sơ xin chuyển mục đích đang bị trả. Góp ý quy hoạch có thể giúp thửa ruộng được cân nhắc trong định hướng tương lai, nhưng không làm hồ sơ đang làm dở được duyệt ngay. Hỏi riêng về hồ sơ tại nơi đã nộp.
Sau khi góp ý: theo dõi phần tiếp thu
Cơ quan lập quy hoạch phải tổng hợp ý kiến, giải trình việc tiếp thu hoặc không tiếp thu, và báo cáo này là một phần hồ sơ trình thẩm định, phê duyệt. Bạn có thể hỏi Uỷ ban nhân dân cấp xã về kết quả tổng hợp ý kiến và cách giải trình liên quan đến góp ý của mình. Khi quy hoạch được phê duyệt và công bố, đối chiếu xem cánh đồng có thay đổi so với dự thảo không.
Nếu ý kiến không được tiếp thu và bạn vẫn cho rằng có vấn đề thực tế, vẫn có thể gửi kiến nghị sau khi quy hoạch được duyệt, để được xem xét trong các lần rà soát, điều chỉnh. Nếu bạn cho rằng quá trình lấy ý kiến không đúng trình tự, hãy hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý của tỉnh về con đường phù hợp.
Quy định về lấy ý kiến, thời hạn niêm yết và thẩm quyền phê duyệt quy hoạch đang được điều chỉnh cùng việc tổ chức chính quyền hai cấp. Mỗi lần có đợt lấy ý kiến mới, hãy đọc kỹ thông báo của xã thay vì dựa vào kinh nghiệm của lần trước.
Câu hỏi thường gặp
Không có giấy chứng nhận thì có được góp ý quy hoạch không?
Lấy ý kiến cộng đồng không giới hạn ở người có giấy chứng nhận. Người đang sử dụng đất, người dân sinh sống trong khu vực đều có thể góp ý. Ghi rõ tình trạng sử dụng đất của mình để cơ quan tiếp nhận hiểu bối cảnh.
Đi làm xa, không về đọc niêm yết được thì góp ý thế nào?
Nhiều tỉnh đăng dự thảo trên cổng thông tin điện tử và nhận ý kiến trực tuyến hoặc qua bưu điện. Bạn cũng có thể nhờ người thân chụp bản niêm yết và gửi góp ý có chữ ký của mình. Hỏi xã về cách nhận ý kiến từ người ở xa.
Góp ý xong có được trả lời riêng không?
Cơ quan lập quy hoạch tổng hợp và giải trình ý kiến trong báo cáo chung, thường không trả lời riêng từng người. Bạn có thể hỏi Uỷ ban nhân dân cấp xã về phần giải trình liên quan đến góp ý của mình.
Quá hạn góp ý thì có còn gửi được không?
Ý kiến gửi sau thời hạn có thể không được tổng hợp vào đợt lấy ý kiến đó. Bạn vẫn có thể gửi dưới dạng kiến nghị để cơ quan có thẩm quyền xem xét, nhưng nên cố gắng gửi đúng hạn để ý kiến có giá trị nhất.
Có thể đề nghị đưa ruộng nhà mình vào vùng đất ở trong góp ý không?
Có thể nêu đề xuất kèm lý do như vị trí giáp khu dân cư, đã có hạ tầng. Việc có được chấp nhận phụ thuộc chỉ tiêu sử dụng đất, định hướng phát triển và đánh giá của cơ quan có thẩm quyền, không có gì bảo đảm.
Góp ý quy hoạch có ảnh hưởng gì xấu tới gia đình không?
Góp ý là quyền được luật ghi nhận. Một văn bản ôn hoà, cụ thể, gửi đúng kênh không phải là hành vi vi phạm. Tránh tụ tập đông người gây mất trật tự hay đăng thông tin chưa kiểm chứng lên mạng xã hội.